Tarnkowa dziś - Film

Poniżej film ukazujący miejscowość w dniu dzisiejszym.

Tarnkowa - Trenkau - 10.06.2011

Kaplica

Barokowa kaplica pod wezwaniem śś. Filipa i Jakuba - Tarnkowa (2011)

Barokowa kaplica pod wezwaniem śś. Filipa i Jakuba została zbudowana w 1773 roku z fundacji sołtysa Josepha Blaschke na miejscu poprzedniej z 1638 roku. W jednym z wcześniejszych postów cytowałem opis kaplicy, który został zamieszczony w "Katalogu zabytków sztuki w Polsce".
Na niedzielną mszę w kaplicy oprócz mieszkańców Tarnkowej przychodzą również mieszkańcy pobliskiego Sławoszowa. Tarnkowa należy do parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Pomorzowicach i właśnie z Pomorzowic przyjeżdża niedzielę i święta ksiądz odprawiać mszę.
Więcej na temat parafii poniżej w artykule z Gościa Niedzielnego:

 Źródło: Gość Niedzielny, Gość Opolski, Graniczna Okolica, 28 Maja 2006

Niżej zamieszczam również kilka aktualnych zdjęć kaplicy.

Barokowa kaplica pod wezwaniem śś. Filipa i Jakuba - Tarnkowa (2011)

Krzyż przed kaplicą - Tarnkowa (2011)
Napis na tablicy:
Dedykuje Franz i Julia Riedel 1877

Tablica upamiętniająca fundatorów kaplicy - Tarnkowa (2011)
Tablicę umieszczono na zewnętrznej ścianie, po prawej stronie. Napis na tablicy:
(lewa strona) Tu spoczywa fundator Joseph Blaschke z Tarnkowej ur. 11.05.1739 a zm. 21.04.1815(prawa strona) oraz jego małżonka Eva Maria ur. 20.09.1733 a zm. 3.02.1820

Panorama 2011

W serwisie Photosynth zamieściłem panoramę Tarnkowej, widok z drogi na Sławoszów. Zdjęcia wykonałem w czerwcu tego roku. Miłego oglądania.

Tarnkowa - Panorama - 2011 - Photosynth

Poniżej ta sama panorama Tarnkowej wyeksportowana do formatu JPG.


Tarnkowa - Panorama - 2011 - Format JPG

Wilcze stawy

Figura wilczycy - Wilcze stawy - las miejski
Źródło: Praca zbiorowa (2008), Głubczyce przedwczoraj i jutro?, 44

Nad wilcze stawy, a właściwie "do wilka", chodziliśmy bardzo często z całą rodziną w niedzielne popołudnia. Tak przejść się i napić wody ze źródełka w grocie wilczycy, wtedy dla nas dzieci było to największą atrakcja. Wzdłuż lasu z Tarnkowej to tylko ok. 1,5 km, więc spacerkiem w pół godziny jest się na miejscu. Po drodze mogliśmy się wspinać na ambony myśliwskie.

Wilcze stawy - mapka

Dziś wilcze stawy zostały przez prudnickie nadleśnictwo wydzierżawione i mogą z nich korzystać, jak doświadczyli użytkownicy głubczyckiego forum nto, wyłącznie rybacy. Szkoda, bo to piękne miejsce.
Przed wojną podobnie jak wspomniana wcześniej winiarnia Münzera, było to ulubione miejsce wycieczkowe okolicznej ludności. Były tam połączenia omnibusowe (autobusowe) oraz kolejowe (przystanek Żabczyce na linii kolejowej Głubczyce-Racławice Śl.) z Głubczyc.
Niżej zamieszczam kilka przedwojennych pocztówek (m.in. Śląska Biblioteka Cyfrowa, z kolekcji pana Piotra Zimnego) przedstawiających wilcze stawy, grotę wilczycy oraz restaurację.

Wilcze stawy - około 1942

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - Restauracja - 1904 - Colonade

Źródło:  Internet

Wilcze stawy - w tle restauracja - około 1912

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - Restauracja

Źródło:  Internet

 

Wilcze stawy - Restauracja - około 1910

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - Restauracja - przed 1918

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - około 1940

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - około 1944

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - Grota wilczycy - przed 1945

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - Grota wilczycy - przed 1945

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - około 1917

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Wilcze stawy - około 1900

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

 Wilcze stawy - górny staw - 1904

Źródło:  Internet

  

Winiarnia Münzera

Winiarnia Münzera
Źródło: Praca zbiorowa (2008), Głubczyce przedwczoraj i jutro?, 46

O winiarni Münzera słyszałem nie raz, z opowieści babci, czy rodziców. W artykule z  Głosu Głubczyc (patrz wpis z 12 listopada 2010) pan Jan Mruk pisze:
"W pobliżu wsi przebiega granica państwowa z Czechami, która w latach 1742-1957 w dwóch miejscach w odległości 350m przecinała szosę łącząca Tarnkowe z miastem. Jadąc z Głubczyc, czy do Głubczyc korzystało się z konieczności z "tranzytu czeskiego" na długości 350m. Ten fenomen graniczny pochodził stad, ze przy tej drodze stała słynna stara winiarnia Münzera i z jakichś powodów musiała pozostać przy Austrii (potem Czechach) drogi tej nie przenoszono, bo winiarnia musiała być łatwo dostępna dla podróżnych. Dopiero po II wojnie światowej została rozebrana. Śladem po niej są krzewy żywopłotowe nad rowem przydrożnym. W roku 1957 granice państwową odsunięto w pola. Winiarnia stała w odległości 600 metrów od miejsca, gdzie odgałęzia się droga do majątku Kwiatoniów. Właściciel winiarni chlubił się tym, ze tu krzepili się winem i dobrym piwem nawet królowie."
Winiarnia stała tym miejscu:

W tym miejscu stała winiarnia Münzera

dziś są tam tylko krzaki, pole w tym miejscu nie może być uprawiane.

 W tym miejscu stała winiarnia Münzera (2011)

Dzięki Śląskiej Bibliotece Cyfrowej, z kolekcji pana Ryszarda Kuźnika i pana Piotra Zimnego, zamieszczam kilka zdjęć i pocztówek na których widoczna jest winiarnia Münzera.
Można z nich odczytać m.in. iż winiarnia została założona w 1745 roku a jej właścicielem był Richard Münzer. Było to ulubione miejsce wycieczkowe głubczycan, oddalone tylko 15 min. od również nie istniejącej już stacji kolejowej Głubczyce Las.

(około 1934)

 

Winiarnia Münzera

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Ryszarda Kuźnika
 

(1908)

(1908)

(około 1934)

Winiarnia Münzera

Źródło: eŚląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

(około 1918)

Winiarnia Münzera

Źródło: ebay - aukcja internetowa

(około 1918)

Winiarnia Münzera

Źródło: ebay - aukcja internetowa 

(około 1918)

Winiarnia Münzera

Źródło: ebay - aukcja internetowa

Szkoła Podstawowa w Tarnkowej

Przed oraz po drugiej wojnie światowej do około lat sześćdziesiątych funkcjonowała w Tarnkowej szkoła podstawowa.
Poniżej zdjęcie szkoły z lat 60-tych oraz budynek dawnej szkoły obecnie (budynek mieszkalny, dwurodzinny).

Szkoła Podstawowa w Tarnkowej w latach 60-tych ubiegłego wieku.

Budynek dawnej Szkoły Podstawowej obecnie (2011)

Nadleśnictwo - Oberförsterei - Forsthaus Buchwald

Jadąc z Głubczyc do Tarnkowej, kilkadziesiąt metrów za skrzyżowaniem prowadzącym na Wilcze Stawy lub Kwiatoniów, po prawe stronie znajdują się ruiny, całkiem dużego domu.

U nas w rodzinie mówiło się, że to "koło Jankowskiego", chociaż nie wiem czy jakiś Jankowski tam kiedykolwiek mieszkał?

W artykule z  Głosu Głubczyc (patrz wpis z 12 listopada 2010) pan Jan Mruk pisząc o nieistniejącej Winiarni Münzera wspomina:

"Niedaleko od tego miejsca stała od lat sześćdziesiątych solidna leśniczówka, potem popadła w ruinę. Na jej zapleczu rosły olbrzymie buki, wśród nich buk królewski. Były one wspomnieniem po puszczy bukowej, która w średniowieczu tu szumiała."

Niedawno znalazłem w sieci zeskanowaną starą pocztówkę, która przedstawia wspomnianą leśniczówkę, a właściwie budynek nadleśnictwa z 1912 roku.

Głubczyce, Nadleśnictwo - Leobschütz, Stadtforst, Oberförsterei - Forsthaus Buchwald (1912) 

Poniżej jeszcze jedna pocztówka przedstawiająca przedwojenne nadleśnictwo w świetnym stanie.

Głubczyce, Nadleśnictwo - Leobschütz, Stadtforst, Oberförsterei - Forsthaus Buchwald

Źródło: Internet

Dzięki Śląskiej Bibliotece Cyfrowej znalazłem kolekcje zdjęć i pocztówek pana Ryszarda Kuźnika i pana Piotra Zimnego, a wśród nich jeszcze jedno zdjęcie oraz pocztówkę nadleśnictwa.

Głubczyce, Nadleśnictwo - Leobschütz, Stadtforst, Oberförsterei - Forsthaus Buchwald

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Ryszarda Kuźnika

Głubczyce,  Nadleśnictwo - Leobschütz, Stadtforst, Oberförsterei - Forsthaus Buchwald

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

Przypuszczam, iż te "od lat sześćdziesiątych" w artykule pana Mruka to zwykła literówka, a budynek nadleśnictwa był w tym miejscu dużo wcześniej. Babcia moja wspominała, że "budynek po wojnie był jeszcze w bardzo dobrym stanie, a przed wojną można było tam posiedzieć na ławeczkach i potańczyć, w trakcie wojny byli tam przetrzymywani jeńcy angielscy".
Poniżej zamieszczam, również dzięki Śląskiej Bibliotece Cyfrowej, z kolekcji zdjęć i pocztówek pana Ryszarda Kuźnika i pana Piotra Zimnego, zdjęcia/pocztówki na których widoczny jest buk króla Ottokara II rosnący na zapleczu budynku nadleśnictwa.

 Głubczyce, Las Miejski - Buk króla Ottokara II

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Ryszarda Kuźnika

 Głubczyce, Las Miejski - Buk króla Ottokara II (1902)

Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa, Kolekcja Piotra Zimnego

 

Tarnkowa - Kaplica - Katalog zabytków sztuki - rok 1961

   TARNKOWA

   KAPLICA p. w. śś. Filipa i Jakuba (fig. 30). Zbudowana 1773 z fundacji sołtysa Blaschke, w miejsce poprzedniej 1638. Barokowa. Zwrócona frontem ku wsch. Murowana otynkowana. Prostokątna, z półkolistym zamknięciem od zach. Wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami. Podziały ścian uproszczonymi pilastrami. Elewacja frontowa ujęta dwoma pilastrami kompozytowymi, dźwigającymi odcinki belkowania. Wejście zamknięte półkoliście, ponad nim płycina z datą budowy, po bokach uproszczone pilastry, ponad którymi dekoracja stiukowa o motywie przeplatających się esownic, w zwieńczeniu odcinek gzymsu, kamienna kula i krzyż. Szczyt ujęty spływami, zwieńczony odcinkiem gzymsu wygiętym pośrodku ku górze. Dach siodłowy kryty eternitem. Na nim wieżyczka drewniana, nakryta dachem namiotowym z latarnią, podbity gontem.

Źródło: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Tom VII. Województwo opolskie. Pod redakcją Tadeusza Chrzanowskiego i Mariana Korneckiego. Zeszyt 2. Powiat Głubczycki. Warszawa 1961. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

Tarnkowa - rok 1940 - lista mieszkańców

Poniżej lista mieszkańców Tarnkowej (Trenkau) z roku 1940. Numeracja domów odbiega od aktualnej, np. numer 20 to dziś 21.
Dodatkowo tłumaczenia nazw zawodów, przy czym Auszügler to emerytowany rolnik/gospodarz, który przekazał swój majątek spadkobiercom lub sprzedał osobom trzecim, lecz posiadający prawo mieszkania na terenie gospodarki lub często będący pod opieką spadkobierców.

Nazwisko	Imię	Beruf	Zawód	Nr domu
St*	Julius			Trenkau
Seidel	Anna	Arbeiterin	Robotnik	Trenkau 1
Seidel	Max	Maurer	Murarz	Trenkau 1
Stawars	Marie	Arbeiter	Robotnik	Trenkau 1
Baron	Leo	Zollassistent	Asystent celny	Trenkau 1
Kuchanek	Josef	Maurer	Murarz	Trenkau 1
Reisch	Adolf	Lehrer	Nauczyciel	Trenkau 1
Höflich	Adolf	Landwirt	Rolnik	Trenkau 2
Fuchs	Florian	Landwirt	Rolnik	Trenkau 3
Naß	Otto	Landwirt	Rolnik	Trenkau 4
Patermann	Ernst	Landwirt	Rolnik	Trenkau 5
Schwentek	Josef	Landwirt	Rolnik	Trenkau 6
Andres	Paul	Arbeiter	Robotnik	Trenkau 7
Seidel	Alfred	Tischler	Stolarz	Trenkau 8
Skandera	Berta	Landwirtin	Rolnik	Trenkau 8
Nikisch	Julius	Oberpostschaffner a.D.	Pracownik poczty – emerytowany	Trenkau 8
Poppe	Richard	Landwirt	Rolnik	Trenkau 9
Sperlich	Eduard	Landwirt	Rolnik	Trenkau 10
Pohl	Olga	Landwirtin	Rolnik	Trenkau 11
Franke	Franz	Landwirt	Rolnik	Trenkau 12
Fuchs	Ernst	Landwirt	Rolnik	Trenkau 13
Fuchs	Max	Auszügler	Rolnik - emerytowany	Trenkau 13
Skandera	Emil	Landwirt	Rolnik	Trenkau 17
Rother	August	Auszügler	Rolnik - emerytowany	Trenkau 18
Rother	Anna	Landwirtin	Rolnik	Trenkau 18
Fuchs	Max	Landwirt	Rolnik	Trenkau 19
Tillmann	Friedrich	Oberpostschaffner a.D.	Pracownik poczty	Trenkau 20
Babel	Oswald	Landwirt	Rolnik	Trenkau 21
Frömel	Adolf	Landwirt	Rolnik	Trenkau 22
Witke	Martha	Arbeiterin	Robotnik	Trenkau 23
Franke	Josef	Landwirt	Rolnik	Trenkau 25
Kahner	Franz	Arbeiter	Robotnik	Trenkau 26
Zirb	Georg	Zollassistent	Asystent celny	Trenkau 27
Halama	Marie	Landwirtin	Rolnik	Trenkau 27
Demps	Franz	Zollassistent	Asystent celny	Trenkau 29
Herbaum	Wilhelm	Zollassistent	Asystent celny	Trenkau 29
Hoffmann	Heinrich	Zollassistent	Asystent celny	Trenkau 29

Źródło: Adressbuch der Stadt und des Kreises Leobschütz mit den Städten Bauerwitz und Katscher und allen Gemeinden 1940 (Seite 224), link

Tarnkowa i okolice

   Przy prastarym szlaku handlowym łączącym od pradziejów Głubczyce z Prudnikiem (przez Osoblahę, Dytmarów) przycupnęła maleńka osada leśna, nietypowa na ogólnie bezleśnym terenie. Ludzie korzystają tu z uroków natury, otoczeni polami i lasem, który stanowi szczątkową postać dawnej sudeckiej puszczy, pokrywającej dawniej północne stoki Jesioników, sięgającej po rejon Królowego i Bernatowa. Jeszcze dziś z szosy koło Sławoszowa dojrzeć można masywy leśne schodzące z gór w doliny po czeskiej stronie, które z przerwami docierają do górnego dorzecza Straduni. Ten zaś niepokaźny, leśny strumyk po zasileniu stawów opuszcza las i uroczymi dolinami zmierza prosto do Odry w rejonie Zdzieszowic, mijając po drodze Ściborzyce Małe, Kietlice, Bernatów, Kazimierz, Wróblin, Twardawę, Walce, Mechnice. Nim zginie w nurtach Odry w rejonie Zdzieszowic żegna się z miejscowością o tej samej nazwie (Stradunia). U jego źródeł wykuty w kamieniu tkwi o stu lat zastygły w pozie czuwania wilk.

Figura wilczycy - Wilcze stawy - las miejski
Źródło: Praca zbiorowa (2008), Głubczyce przedwczoraj i jutro?, 44

   Niegdyś okolice stawów leśnych zaludniały się letnikami w dni wolne od pracy, restauracja na górce przyjmowała licznych gości, po stawach pływały kajaki, ludzie spacerowali alejami i dróżkami leśnymi, dla wygody podróżnych czynne były w lesie 2 przystanki kolejowe. Jeden z nich zniknął z rozkładów jazdy PKP dopiero w latach pięćdziesiątych. W pobliżu wsi przebiega granica państwowa z Czechami, która w latach 1742-1957 w dwóch miejscach w odległości 350m przecinała szosę łącząca Tarnkowe z miastem. Jadąc z Głubczyc, czy do Głubczyc korzystało się z konieczności z "tranzytu czeskiego" na długości 350m. Ten fenomen graniczny pochodził stad, ze przy tej drodze stała słynna stara winiarnia Münzera i z jakichś powodów musiała pozostać przy Austrii (potem Czechach) drogi tej nie przenoszono, bo winiarnia musiała być łatwo dostępna dla podróżnych. Dopiero po II wojnie światowej została rozebrana. Śladem po niej są krzewy żywopłotowe nad rowem przydrożnym. W roku 1957 granice państwową odsunięto w pola. Winiarnia stała w odległości 600 metrów od miejsca, gdzie odgałęzia się droga do majątku Kwiatoniów. Właściciel winiarni chlubił się tym, ze tu krzepili się winem i dobrym piwem nawet królowie.

Winiarnia Münzera
Źródło: Praca zbiorowa (2008), Głubczyce przedwczoraj i jutro?, 46

Niedaleko od tego miejsca stała od lat sześćdziesiątych solidna leśniczówka, potem popadła w ruinę. Na jej zapleczu rosły olbrzymie buki, wśród nich buk królewski. Były one wspomnieniem po puszczy bukowej, która w średniowieczu tu szumiała.

   Tarnkowa wzmiankowana po raz pierwszy w 1690 r., miała zaledwie 12 zagrodników i sołtysa. Wszystko wskazuje na to, że powstała ona z woli zarządu miasta jako osada robotników leśnych. Robotnicy otrzymali działki ziemi pod uprawę i pod zabudowę. Tej ziemi było niewiele, bo zaledwie 88 ha. Nigdy nie była to wieś bogata. Wieś mogła powstać po wojnie 30-letniej.

Na początku wieku XIX chłopi z Tarnkowej wykupili ziemię od miasta na własność. Wtedy też osada się nieco rozbudowała, sięgając do gromadzkich pastwisk. W roku 1810 chłopi wykupili się z poddaństwa. Dotąd bowiem musieli na rzecz magistratu oddawać co piąty snop zboża. Pańszczyznę odrabiano w majątku w Kwiatoniowie i w lesie. Osada ta zawsze była mała. Przy końcu XVIII wieku żyło w niej 87 ludzi, sto lat później 129, przed wybuchem II wojny światowej 135. W czasie spisu ludności w 1910 r. zaledwie 1 na 168 przyznawała się do słowiańskiego pochodzenia. Wszyscy byli katolikami i należeli do parafii w Pomorzowicach. Przed wojną oprócz rolników spotykamy tu szewca, 3 celników, karczmarza, nauczyciela, kupca i niewielu robotników.

   Według Henryka Borka nazwa wsi wywodzi się od nazwy osobowej "Tarnek" (porównaj Tarnów). Prof. Drzażdżyński przypuszczał, że od czeskiego nazwiska "Trnka" (cierń). Robert Hofrichter kojarzył nazwę z wyrazem niem. "trinken". Twierdził, że w miejscowej gwarze niemieckiej nazywano ją "Trenke" lub "Trinke". Po II wojnie światowej nastąpiła całkowita wymiana mieszkańców. Od ponad wieku wieś ma dobrze utrzymaną drogę łączącą ją ze światem. Wewnętrzne dróżki wiejskie wyłożono kamieniem jeszcze w XIX wieku. Wieś nigdy nie miała pieczęci w herbem.

   Jedyny i ładny zabytek architektoniczny to barokowa kaplica murowana z roku 1773, zbudowana z fundacji sołtysa Blaschke na miejscu starszej z roku 1638. Patronują kaplicy dwaj święci: Filip i Jakub. Dawniej dwa razy w roku ksiądz z Pomorzowic odprawiał tu nabożenstwa. W roku 1889 zafundowano kaplicy fisharmonię, a kilka lat później nowy ołtarz. Budowla ma sklepienie kolebkowe z lunetami, dach siodłowy, drewnianą wieżyczkę, nakrytą dachem z latarnią.

   Kaplica jest przy szlaku turystycznym, który wiedzie przez najbardziej malownicze rejony południowej Opolszczyzny. Kto chce się o tym przekonać, niech wybierze się na spacer w kierunku Pomorzowic. Droga biegnie po zboczach Przedgórza Sudeckiego, dostarczając wspaniałych widoków na masyw Pradziada, Biskupią Kopę i dolinę Osoblahy.

Źródło: Mruk, J. (1994), Tarnkowa i okolice, Ziemia głubczycka, Wkładka historyczna (19), Głos Głubczyc, Nr 27 (1994), 7